Biến chứng thần kinh: tê bì, đau và mất cảm giác

Biến chứng thần kinh là biến chứng phổ biến nhất — và cũng là biến chứng có nhiều biểu hiện khác nhau nhất.

Biểu hiện ở bàn chân và bàn tay

Giai đoạn đầu

• Tê bì, châm chích như kiến bò.
• Nóng rát — nhiều người thấy rõ hơn vào ban đêm.
• Đau nhói, đau như điện giật.
• Cảm giác đi trên bông, đi không vững.
• Nhạy cảm quá mức — chăn đắp lên cũng thấy đau.
• Thường bắt đầu ở ngón chân rồi lan dần lên.
• Thường đối xứng hai bên.

Giai đoạn sau

• Giảm rồi mất cảm giác — không thấy nóng, lạnh, đau.
• Đây mới là giai đoạn nguy hiểm nhất.
• Yếu cơ, đi lại khó, dễ ngã.
• Biến dạng bàn chân.

Vì sao mất cảm giác nguy hiểm hơn đau

• Vết thương không gây đau nên không biết.
• Giày chật, sỏi trong giày, nước quá nóng — không cảm nhận được.
• Vết loét có thể tiến triển rất nặng trước khi được phát hiện.
• Nhiều người mừng khi hết đau — mà thực ra là dấu hiệu tiến triển.

Khi mất cảm giác, việc kiểm tra bàn chân hằng ngày trở thành bắt buộc.

Ảnh hưởng tới các cơ quan khác

Tiêu hoá

• Đầy bụng, nhanh no, buồn nôn sau ăn.
• Nôn thức ăn từ bữa trước.
• Táo bón hoặc tiêu chảy, có khi xen kẽ.
• Làm đường huyết khó kiểm soát — vì thức ăn hấp thu thất thường.
• Nếu có các triệu chứng này — báo bác sĩ, có thể cần điều chỉnh cách ăn và thuốc.

Tim mạch và huyết áp

• Chóng mặt, choáng khi đứng dậy.
• Nhịp tim nhanh khi nghỉ.
• Không cảm nhận được cơn đau ngực — nguy hiểm vì có thể bỏ sót vấn đề tim.
• Nên đứng dậy từ từ — ngồi dậy, ngồi một lúc rồi mới đứng.

Bàng quang

• Khó cảm nhận buồn tiểu.
• Tiểu không hết, dễ nhiễm trùng tiết niệu.
• Tiểu không tự chủ.
• Nên đi tiểu theo giờ nếu có vấn đề này — hỏi bác sĩ.

Ra mồ hôi

• Da chân khô, không ra mồ hôi — dễ nứt nẻ.
• Ra mồ hôi nhiều ở thân trên, nhất là khi ăn.

Chức năng tình dục

• Đây là vấn đề phổ biến nhưng ít được nói ra.
• Có cách xử lý — nên nói với bác sĩ.
• Đôi khi là dấu hiệu sớm của vấn đề mạch máu — đáng được đánh giá.

Cảm nhận hạ đường huyết

• Mất khả năng cảm nhận dấu hiệu sớm của cơn hạ.
• Đây là tình trạng nguy hiểm cần báo bác sĩ.
• Có thể cần điều chỉnh mục tiêu đường huyết nới hơn.

Khám và chẩn đoán

• Bác sĩ kiểm tra cảm giác bàn chân bằng các dụng cụ đơn giản.
• Đề nghị được khám bàn chân — nhiều người quên không bỏ tất ra.
• Nói rõ triệu chứng gì, từ bao giờ, nặng hơn lúc nào.
• Bác sĩ cũng sẽ loại trừ nguyên nhân khác — thiếu vitamin, rượu, bệnh khác.

Điều trị và giảm triệu chứng

• Có thuốc giúp giảm đau thần kinh — nhưng phải do bác sĩ kê, không tự mua.
• Thuốc giảm đau thông thường thường không hiệu quả với loại đau này.
• Kiểm soát đường huyết tốt giúp làm chậm tiến triển.
• Chăm sóc bàn chân hằng ngày.
• Vận động phù hợp.
• Ngủ đủ — đau thường nặng hơn khi mệt.
• Bỏ rượu bia — rượu làm nặng thêm rõ rệt.
• Bỏ thuốc lá.
• Giữ bàn chân ấm nhưng không dùng túi chườm nóng.

Sống chung với cơn đau thần kinh

• Đau thường nặng hơn vào ban đêm — điều này là đặc điểm của loại đau này.
• Giữ chăn không đè trực tiếp lên chân nếu thấy khó chịu — có thể dùng khung đỡ chăn.
• Đi tất mềm khi ngủ nếu thấy dễ chịu hơn.
• Ngủ đủ — thiếu ngủ làm cảm nhận đau tăng lên.
• Nói với bác sĩ nếu đau ảnh hưởng tới giấc ngủ và sinh hoạt — có cách xử lý.
• Đau kéo dài cũng ảnh hưởng tinh thần — đây là điều đáng nói ra, không phải phải tự chịu.

Những việc tuyệt đối tránh

• Không ngâm chân nước nóng — nguy cơ bỏng vì không cảm nhận được.
• Không dùng túi chườm, lò sưởi sát chân.
• Không đi chân đất.
• Không tự mua thuốc giảm đau thần kinh.
• Không đắp lá, bôi thuốc không rõ nguồn gốc.
• Không tin sản phẩm quảng cáo "chữa khỏi tê bì".
• Không massage mạnh vùng mất cảm giác.

Phòng ngừa và làm chậm tiến triển

• Kiểm soát đường huyết — yếu tố quan trọng nhất.
• Kiểm soát huyết áp và mỡ máu.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
• Vận động đều.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày.
• Khám bàn chân định kỳ.
• Báo bác sĩ ngay khi có triệu chứng mới.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Hết đau không phải là hết bệnh — có khi là dấu hiệu đã mất cảm giác.
2. Biến chứng thần kinh không chỉ ở bàn chân — còn ảnh hưởng tiêu hoá, huyết áp tư thế, bàng quang.
3. Không tự mua thuốc giảm đau thần kinh — loại đau này cần thuốc riêng do bác sĩ kê.

Câu hỏi thường gặp