Người bệnh đái tháo đường thường dùng nhiều loại thuốc — thuốc hạ đường huyết, thuốc huyết áp, thuốc mỡ máu, đôi khi thêm thuốc cho bệnh khác.
Càng nhiều thuốc thì càng cần quản lý cẩn thận.
Vì sao có nguy cơ
- Thuốc có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của nhau.
- Một số thuốc làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
- Một số thuốc làm đường huyết tăng — corticoid là ví dụ rõ nhất.
- Tác dụng bất lợi cộng dồn.
- Càng nhiều thuốc thì càng dễ quên hoặc uống nhầm.
- Khó biết triệu chứng mới là do thuốc nào.
Danh sách thuốc — công cụ quan trọng nhất
Nên ghi gì
- Tên thuốc, hàm lượng, liều dùng, số lần trong ngày.
- Bác sĩ nào kê, từ khi nào.
- Thuốc tự mua ở nhà thuốc.
- Vitamin và thực phẩm chức năng.
- Thuốc nam, thuốc bắc, thuốc gia truyền.
- Thuốc bôi ngoài da, thuốc nhỏ mắt.
- Thuốc chỉ dùng thỉnh thoảng — giảm đau, cảm cúm.
- Dị ứng thuốc đã biết.
Cách dùng
- Chụp ảnh lưu điện thoại — lúc nào cũng mang theo.
- Đưa cho mọi bác sĩ — kể cả khi khám bệnh khác, khám răng, khám mắt.
- Đưa cho dược sĩ khi mua bất cứ thuốc gì.
- Cập nhật mỗi khi có thay đổi.
- Người nhà cũng nên có một bản.
Cách chắc chắn nhất: mang cả túi thuốc đi khám. Bác sĩ nhìn vỏ hộp là rõ nhất.
Các nhóm cần chú ý
Thuốc làm tăng đường huyết
- Corticoid — dạng uống, tiêm, và cả một số dạng khác.
- Một số thuốc điều trị tâm thần kinh.
- Một số thuốc lợi tiểu.
- Một số thuốc điều trị bệnh khác.
Nếu được kê thuốc mới mà đường huyết thay đổi rõ — báo bác sĩ.
Thuốc làm tăng nguy cơ hạ đường huyết
- Một số thuốc dùng cùng thuốc điều trị đái tháo đường.
- Rượu — không phải thuốc nhưng tác dụng tương tự.
- Một số thuốc che lấp dấu hiệu hạ đường huyết — làm không nhận ra cơn hạ.
Thuốc ảnh hưởng thận
- Một số thuốc giảm đau chống viêm mua ngoài.
- Đặc biệt đáng lo vì người đái tháo đường vốn đã có nguy cơ về thận.
- Hỏi dược sĩ trước khi mua thuốc giảm đau.
Thực phẩm chức năng và thuốc nam
- Rất nhiều người không khai báo phần này — vì nghĩ "không phải thuốc".
- Thảo dược cũng có hoạt chất và cũng tương tác.
- Một số ảnh hưởng tới cách cơ thể xử lý thuốc điều trị.
- Một số sản phẩm trôi nổi bị trộn lén tân dược.
- Một số ảnh hưởng gan, thận.
- Luôn nói với bác sĩ và dược sĩ — mang cả vỏ hộp thì càng rõ.
Khi khám ở nhiều nơi
- Đây là nguồn trùng thuốc phổ biến nhất.
- Mỗi bác sĩ chỉ biết phần mình kê.
- Luôn đưa danh sách đầy đủ cho mọi bác sĩ.
- Nói rõ mình đang điều trị đái tháo đường ở đâu, với thuốc gì.
- Nếu được kê thuốc trùng tên hoặc trùng nhóm — hỏi lại.
- Cố gắng mua thuốc ở cùng một nhà thuốc — dược sĩ dễ phát hiện trùng lặp.
Rà soát thuốc định kỳ
- Hỏi bác sĩ rà lại toàn bộ thuốc mỗi lần khám định kỳ lớn.
- Có thể có thuốc không còn cần thiết.
- Có thể đơn giản hoá đơn — ít loại hơn, ít lần hơn.
- Liều có thể cần điều chỉnh theo chức năng thận, tuổi, cân nặng.
- Đặc biệt quan trọng với người cao tuổi.
Dấu hiệu có thể do tương tác thuốc
- Đường huyết thay đổi bất thường không giải thích được.
- Chóng mặt, tụt huyết áp khi đứng dậy.
- Mệt lả bất thường.
- Buồn nôn, chán ăn mới xuất hiện.
- Phù, tiểu ít.
- Đau cơ nhiều.
- Chảy máu bất thường, dễ bầm tím.
- Nhịp tim bất thường.
- Lú lẫn ở người cao tuổi.
Triệu chứng mới xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới — luôn báo bác sĩ.
Đơn giản hoá đơn thuốc
Ít loại và ít lần trong ngày thì dễ tuân thủ hơn nhiều. Đây là điều đáng hỏi bác sĩ.
- Có loại nào gộp được không — một số thuốc có dạng kết hợp hai hoạt chất trong một viên.
- Có loại nào dùng một lần mỗi ngày thay vì nhiều lần không?
- Có thuốc nào không còn cần thiết không?
- Có thể gộp các lần uống vào cùng thời điểm không?
- Nói rõ mình đang khó tuân thủ ở chỗ nào — bác sĩ mới điều chỉnh đúng chỗ được.
Vai trò của dược sĩ
- Dễ tiếp cận hơn bác sĩ — có thể hỏi bất cứ lúc nào.
- Có thể kiểm tra tương tác giữa các thuốc bạn đang dùng.
- Hướng dẫn cách dùng, thời điểm dùng.
- Tư vấn khi muốn mua thuốc không kê đơn.
- Đưa danh sách thuốc cho dược sĩ xem khi mua bất cứ thứ gì.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Luôn mang danh sách đầy đủ mọi thuốc — kể cả thực phẩm chức năng và thuốc nam.
- Đưa danh sách cho mọi bác sĩ, kể cả khi khám bệnh khác.
- Triệu chứng mới sau khi bắt đầu thuốc mới thì báo bác sĩ, đừng tự chịu đựng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dùng nhiều thuốc lại có nguy cơ?
Vì càng nhiều thuốc thì khả năng tương tác càng cao, thuốc có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của nhau và gây tác dụng bất lợi khó nhận ra.
Thực phẩm chức năng có cần khai báo không?
Có, rất cần. Nhiều loại vitamin, thảo dược và thuốc bổ có thể tương tác với thuốc điều trị, nên phải nói với bác sĩ và dược sĩ.
Khám ở nhiều nơi thì làm sao tránh trùng thuốc?
Nên luôn mang danh sách đầy đủ mọi thuốc đang dùng và đưa cho mỗi bác sĩ xem, kể cả khi đi khám vì bệnh khác.
Có nên rà soát lại toàn bộ thuốc định kỳ không?
Nên, đặc biệt với người cao tuổi và người dùng nhiều loại, vì có thể có thuốc không còn cần thiết hoặc cần điều chỉnh.