Máy đo đường huyết tại nhà là công cụ rất có giá trị — nếu dùng đúng cách.
Phần lớn kết quả sai không phải do máy hỏng, mà do thao tác và bảo quản.
Chuẩn bị trước khi đo
Rửa tay — bước quan trọng nhất
- Rửa tay bằng nước ấm và xà phòng, lau thật khô.
- Chỉ một chút đường dính trên tay — vừa gọt trái cây, vừa cầm bánh — cũng làm kết quả cao hơn nhiều.
- Tay ướt làm loãng máu — kết quả thấp hơn thực tế.
- Nếu dùng cồn thì phải đợi khô hoàn toàn.
- Nước ấm giúp máu ra dễ hơn — đặc biệt khi tay lạnh.
Kiểm tra dụng cụ
- Que thử còn hạn không.
- Que thử có đúng loại cho máy của mình không.
- Lọ que thử có đậy kín không.
- Máy còn pin không.
- Kim chích mới cho mỗi lần đo.
Thao tác đo
- Lắp que thử vào máy trước khi chích.
- Chích ở mặt bên của đầu ngón tay — ít đau hơn giữa đầu ngón vì ít đầu dây thần kinh hơn.
- Đổi ngón và đổi vị trí mỗi lần — tránh chai da.
- Thả tay xuống thấp, xoa nhẹ từ gốc ngón ra đầu ngón để máu ra dễ hơn.
- Không bóp nặn mạnh — làm lẫn dịch mô, kết quả thấp hơn thực tế.
- Bỏ giọt máu đầu tiên nếu hướng dẫn của máy yêu cầu, lấy giọt thứ hai.
- Lấy đủ lượng máu — thiếu máu thì máy báo lỗi hoặc cho kết quả sai.
- Ấn bông sạch lên vết chích sau khi đo.
Những lỗi thường gặp
| Lỗi | Hậu quả |
|---|---|
| Không rửa tay | Kết quả cao giả |
| Tay còn ướt | Kết quả thấp giả |
| Bóp nặn mạnh | Kết quả thấp giả |
| Que thử hết hạn | Sai lệch nhiều hướng |
| Que để nơi nóng ẩm | Sai lệch |
| Lọ que mở nắp lâu | Que hỏng dần |
| Máu không đủ | Báo lỗi hoặc sai |
| Đo khi tay lạnh cóng | Khó lấy máu, dễ sai |
Bảo quản que thử và máy
- Đậy nắp lọ ngay sau khi lấy que — que rất nhạy với độ ẩm.
- Không để trong nhà tắm — ẩm.
- Không để trong xe, nơi nắng chiếu — nóng làm hỏng que.
- Không để trong tủ lạnh trừ khi hướng dẫn ghi rõ.
- Ghi ngày mở lọ lên nhãn — nhiều loại chỉ dùng được một số tháng sau khi mở.
- Không chuyển que sang lọ khác.
- Giữ máy sạch, lau bằng khăn ẩm — không nhúng nước.
- Mang máy đi kiểm tra định kỳ nếu nhà sản xuất có dịch vụ này.
Khi kết quả có vẻ bất thường
- Rửa tay lại và đo lại bằng que thử mới.
- Kiểm tra hạn que thử.
- So sánh với cảm giác của cơ thể — có triệu chứng gì không.
- Nếu kết quả rất cao hoặc rất thấp kèm triệu chứng — liên hệ nhân viên y tế ngay, không tự xử lý.
- Nếu máy liên tục cho kết quả đáng ngờ — mang máy tới cơ sở y tế để so với xét nghiệm.
Ghi lại kết quả
- Ghi cả con số, thời điểm và hoàn cảnh — trước ăn, sau ăn bao lâu, sau vận động, khi ốm.
- Ghi cả thuốc đã dùng và bữa vừa ăn nếu có gì đặc biệt.
- Sổ giấy hay ứng dụng đều được — miễn là duy trì được.
- Mang sổ đi tái khám — đây là thông tin bác sĩ cần nhất.
- Nhiều máy lưu được kết quả — nhưng ghi thêm hoàn cảnh thì mới có ý nghĩa.
Đo bao nhiêu lần và khi nào
Điều này khác nhau tuỳ từng người — phụ thuộc loại đái tháo đường, phác đồ điều trị và tình trạng cụ thể.
- Bác sĩ sẽ hướng dẫn lịch đo phù hợp với bạn.
- Thường cần đo nhiều hơn khi mới chẩn đoán, mới đổi thuốc, khi ốm, khi thay đổi lối sống.
- Người dùng insulin thường cần đo nhiều hơn.
- Đo thêm khi có triệu chứng bất thường.
- Đừng tự tăng giảm số lần đo mà không nói với bác sĩ.
An toàn khi dùng kim chích
- Mỗi lần một kim mới — kim dùng lại cùn, đau hơn và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
- Không dùng chung bút chích hay kim với người khác, kể cả người nhà.
- Bỏ kim đã dùng vào hộp cứng có nắp — chai nhựa dày cũng được.
- Không vứt kim vào thùng rác thường.
- Hỏi cơ sở y tế về cách xử lý vật sắc nhọn.
Khi đi xa
- Mang máy, que thử, kim dư ra vài ngày.
- Để trong hành lý xách tay — khoang hành lý ký gửi quá lạnh và dễ thất lạc.
- Mang theo đơn thuốc hoặc giấy xác nhận nếu đi máy bay.
- Tránh để máy ngoài nắng hoặc trong xe nóng.
- Mang đồ xử trí hạ đường huyết.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Rửa tay và lau khô là bước quan trọng nhất — chút đường dính tay làm sai kết quả rất nhiều.
- Không bóp nặn mạnh ngón tay — làm kết quả thấp hơn thực tế.
- Ghi cả hoàn cảnh chứ không chỉ con số, và mang sổ đi tái khám.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải rửa tay trước khi đo đường huyết?
Vì chỉ một chút đường dính trên ngón tay, kể cả từ trái cây hay đồ ngọt vừa cầm, cũng có thể làm kết quả cao hơn thực tế rất nhiều.
Nên lấy máu ở vị trí nào trên ngón tay?
Nên lấy ở mặt bên của đầu ngón tay thay vì giữa đầu ngón, vì ít đau hơn, và nên đổi ngón cùng vị trí giữa các lần đo.
Que thử hết hạn hoặc bảo quản sai có ảnh hưởng không?
Có, rất nhiều. Que thử hết hạn, để nơi nóng ẩm hoặc mở nắp lọ quá lâu đều cho kết quả sai lệch.
Kết quả bất thường thì nên làm gì?
Nên rửa tay và đo lại bằng que thử mới. Nếu vẫn bất thường và có triệu chứng, cần liên hệ nhân viên y tế thay vì tự xử lý.