Hiểu các chỉ số: đường huyết lúc đói, sau ăn và HbA1c

Có nhiều con số khác nhau, và mỗi con số nói một điều khác nhau.

Đường huyết lúc đói

• Đo sau một khoảng thời gian không ăn uống — thường là buổi sáng khi vừa thức dậy, trước bữa sáng.
• Phản ánh mức nền của cơ thể.
• Chịu ảnh hưởng của bữa tối hôm trước, giấc ngủ, thuốc buổi tối.
• Cao vào buổi sáng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau — cần bác sĩ đánh giá, không tự suy diễn.

Đường huyết sau ăn

• Đo sau khi bắt đầu bữa ăn một khoảng thời gian nhất định.
• Cho biết cơ thể xử lý bữa ăn đó thế nào.
• Rất hữu ích để biết món nào làm đường huyết lên nhiều ở chính mình.
• Chịu ảnh hưởng của thành phần bữa ăn, lượng ăn, thứ tự ăn, vận động sau ăn.
• Bác sĩ sẽ hướng dẫn mốc thời gian đo cụ thể.

Cách dùng chỉ số này để học

• Đo trước và sau cùng một bữa để thấy bữa đó ảnh hưởng thế nào.
• Thử với các món mình hay ăn — mỗi người phản ứng khác nhau với cùng một món.
• Thử đổi thứ tự ăn — ăn rau và đạm trước rồi mới ăn cơm.
• Thử đi bộ nhẹ sau ăn và so sánh.
• Ghi lại để nhớ.

Đây là cách học về cơ thể mình hiệu quả hơn nhiều so với đọc danh sách chung chung.

HbA1c

• Xét nghiệm máu làm tại cơ sở y tế.
• Phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần nhất.
• Không cần nhịn ăn để làm xét nghiệm này.
• Cho thấy bức tranh dài hạn mà một lần đo tại nhà không thể hiện được.
• Thường được làm định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn.

Hạn chế của HbA1c

• Là mức trung bình — đường huyết lên rất cao rồi xuống rất thấp vẫn có thể cho trung bình đẹp.
• Vì vậy HbA1c tốt mà vẫn hay mệt, hay run tay thì cần xem lại các lần đo hằng ngày.
• Một số tình trạng ảnh hưởng tới độ chính xác — thiếu máu, bệnh máu, bệnh thận, sau truyền máu. Bác sĩ sẽ cân nhắc điều này.

Vì sao mục tiêu khác nhau giữa từng người

Không có một con số đúng cho tất cả mọi người.

Các yếu tố bác sĩ cân nhắc

• Tuổi.
• Thời gian đã mắc bệnh.
• Các bệnh kèm theo — tim mạch, thận, gan.
• Nguy cơ hạ đường huyết — với người hay bị hạ đường huyết hoặc không cảm nhận được cơn hạ, mục tiêu thường được đặt nới hơn.
• Khả năng tự theo dõi.
• Hoàn cảnh sống và công việc — người lái xe, làm việc trên cao cần cân nhắc riêng.
• Người cao tuổi sống một mình.
• Phụ nữ mang thai có mục tiêu riêng, chặt hơn.

Hãy hỏi bác sĩ mục tiêu cụ thể của mình là gì — và ghi lại.

Vì sao đường huyết dao động

Nhiều thứ ảnh hưởng ngoài thức ăn:

• Vận động — thường làm giảm, nhưng tập rất nặng có khi làm tăng tạm thời.
• Căng thẳng.
• Thiếu ngủ.
• Ốm, nhiễm trùng — thường làm đường huyết tăng.
• Một số thuốc khác đang dùng — corticoid là ví dụ rõ.
• Thời điểm và cách dùng thuốc điều trị.
• Chu kỳ kinh nguyệt.
• Thời tiết nóng lạnh.
• Rượu bia.

Dao động là bình thường — điều quan trọng là xu hướng chung và không có những cơn quá cao hay quá thấp.

Đọc kết quả cho đúng

• Một con số lẻ không nói lên nhiều — nhìn nhiều lần đo trong nhiều ngày.
• Tìm quy luật — luôn cao vào buổi sáng, hay thấp vào chiều muộn, tăng nhiều sau một món nào đó.
• Mang quy luật đó đi hỏi bác sĩ — hữu ích hơn nhiều so với đưa một con số.
• Đừng tự điều chỉnh thuốc dựa trên kết quả đo, trừ khi bác sĩ đã hướng dẫn cụ thể cách làm.
• Không tự trách khi con số không đẹp — đây là dữ liệu để điều chỉnh, không phải điểm số.

Về máy theo dõi đường huyết liên tục

• Có loại thiết bị đo liên tục qua cảm biến gắn trên da.
• Cho thấy xu hướng lên xuống chứ không chỉ điểm đo lẻ.
• Không phải ai cũng cần — hỏi bác sĩ xem có phù hợp với mình không.
• Vẫn có thể cần đo đầu ngón tay để đối chiếu trong một số tình huống.
• Cần được hướng dẫn cách đọc — nhiều dữ liệu quá mà không hiểu thì gây lo lắng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. HbA1c là mức trung bình — tốt mà vẫn mệt thì cần xem các lần đo hằng ngày.
2. Mục tiêu được cá thể hoá — hãy hỏi bác sĩ mục tiêu riêng của mình.
3. Đo trước và sau bữa ăn là cách học về cơ thể mình hiệu quả nhất.

Câu hỏi thường gặp