Nói chuyện với gia đình về nguy cơ chung

Đái tháo đường có yếu tố gia đình. Nếu bạn được chẩn đoán tiền tiểu đường hay đái tháo đường, người thân ruột thịt cũng nên biết.

Vì sao nên nói

• Anh chị em ruột và con cái có nguy cơ cao hơn.
• Họ có thể tầm soát sớm và phát hiện ở giai đoạn còn can thiệp được.
• Thay đổi cùng nhau dễ hơn nhiều so với một mình.
• Người nhà cần biết cách xử trí hạ đường huyết.
• Việc ăn uống trong nhà sẽ dễ hơn khi mọi người cùng hiểu.

Cách nói

Nên

• Nói vào lúc thoải mái, không phải giữa bữa ăn hay lúc đang căng thẳng.
• Nói cụ thể và bình tĩnh — "bác sĩ nói tôi bị thế này, và anh chị em cũng nên đi kiểm tra".
• Nhấn mạnh đây là cơ hội phát hiện sớm, không phải tin xấu.
• Đề nghị cùng đi khám — đi cùng dễ hơn đi một mình.
• Chia sẻ những gì mình đang làm thay vì bảo người khác phải làm gì.

Tránh

• Không doạ dẫm — làm người ta né tránh chứ không đi khám.
• Không đổ lỗi cho ai.
• Không ép buộc — mỗi người cần thời gian riêng.
• Không nói về bệnh trước mặt đông người nếu họ không muốn.

Thay đổi bữa ăn gia đình

Nguyên tắc quan trọng nhất: không nấu riêng một suất cho người bệnh.

Vì sao

• Bữa ăn lành mạnh tốt cho cả nhà, không chỉ người bệnh.
• Nấu riêng làm người bệnh cảm thấy bị tách biệt.
• Tốn công gấp đôi nên khó duy trì.
• Cả nhà cùng ăn thì không ai phải nhìn người khác ăn món mình không được ăn.

Thay đổi dần

• Tăng rau trong mọi bữa — dễ nhất và ít gây phản đối nhất.
• Giảm lượng cơm, tăng món rau và đạm.
• Nêm nhạt hơn từ từ — vị giác cả nhà sẽ quen dần.
• Bớt món chiên rán, tăng món luộc hấp.
• Không để nước ngọt trong nhà.
• Cất bánh kẹo vào tủ thay vì để trên bàn.
• Trái cây để ở nơi dễ thấy.

Vận động cùng nhau

• Đi bộ sau bữa tối cả nhà.
• Cuối tuần đi chơi ngoài trời thay vì ở nhà xem tivi.
• Chơi thể thao cùng con cháu.
• Làm vườn, dọn nhà cùng nhau.
• Hẹn nhau tập — khó bỏ hơn.

Với trẻ em trong nhà

• Không cho trẻ ăn kiêng theo chế độ của người lớn — trẻ đang phát triển.
• Nhưng các nguyên tắc chung thì tốt cho trẻ — nhiều rau, ít đồ uống có đường, vận động nhiều.
• Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng.
• Không bình luận về cân nặng của trẻ.
• Người lớn làm gương là cách hiệu quả nhất.
• Trẻ trong gia đình có tiền sử bệnh nên được bác sĩ theo dõi — hỏi bác sĩ về điều này.

Với người cao tuổi trong nhà

• Không tự ý cắt giảm khẩu phần của người cao tuổi — nguy cơ thiếu chất và mất cơ.
• Hỏi bác sĩ về mục tiêu phù hợp cho người cao tuổi — thường nới hơn.
• Chú ý nguy cơ hạ đường huyết — nguy hiểm hơn ở nhóm này.
• Hỗ trợ nhớ uống thuốc, đi tái khám.
• Để ý dấu hiệu bất thường — người cao tuổi thường không kể.

Vai trò của người nhà

Nên làm

• Cùng tham gia thay đổi thói quen.
• Học cách xử trí hạ đường huyết.
• Biết chỗ để thuốc và đồ xử trí.
• Đi cùng khi tái khám nếu người bệnh muốn.
• Động viên khi có tiến bộ.
• Lắng nghe khi họ mệt mỏi với việc quản lý bệnh.

Không nên

• Không nhắc nhở liên tục về ăn uống — gây căng thẳng và phản tác dụng.
• Không bình luận mỗi món họ ăn.
• Không trách móc khi kết quả không tốt.
• Không tự tìm và ép họ dùng sản phẩm quảng cáo.
• Không coi họ như người bệnh yếu ớt — họ vẫn làm được mọi việc bình thường.

Khi người thân không chịu đi khám

• Hỏi xem họ lo điều gì — sợ kết quả, sợ tốn kém, ngại mất thời gian.
• Đề nghị đi cùng và đặt lịch giúp.
• Nhấn mạnh phát hiện sớm thì dễ xử lý hơn.
• Đừng doạ dẫm hay tranh cãi.
• Kiên nhẫn — có thể cần nhắc nhiều lần trong nhiều tháng.
• Nhờ người mà họ tin tưởng nói giúp.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Anh chị em ruột và con cái nên biết để tầm soát sớm.
2. Không nấu riêng một suất — bữa ăn lành mạnh tốt cho cả nhà.
3. Đừng nhắc nhở liên tục về ăn uống — hỗ trợ bằng cách cùng làm thì hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp