Bữa ăn khi ốm và khi ăn kém

Những ngày ốm là giai đoạn nguy hiểm nhất mà ít người chuẩn bị trước.

Vì sao ốm lại nguy hiểm

• Đường huyết thường tăng khi ốm — dù ăn ít hơn.
• Cơ thể phản ứng với nhiễm trùng bằng cách làm tăng đường huyết.
• Nôn và tiêu chảy gây mất nước — làm tình trạng xấu nhanh.
• Ăn kém nhưng vẫn dùng thuốc — nguy cơ hạ đường huyết ở một số người.
• Hai nguy cơ ngược nhau cùng tồn tại — đó là lý do cần hỏi bác sĩ.

Chuẩn bị kế hoạch từ khi còn khoẻ

Hỏi bác sĩ những câu này ở lần tái khám, khi chưa ốm:

• "Khi tôi ốm thì có tiếp tục dùng thuốc không?"
• "Tôi cần đo đường huyết bao nhiêu lần khi ốm?"
• "Mức nào thì tôi phải gọi cho bác sĩ?"
• "Nếu tôi không ăn được thì thay bằng gì?"
• "Khi nào phải đi cấp cứu?"
• "Thuốc cảm cúm nào tôi dùng được?"

Viết câu trả lời ra giấy, dán ở nơi dễ thấy trong nhà. Lúc đang sốt không ai nhớ nổi.

Nguyên tắc trong ngày ốm

Không bỏ thuốc

• Không tự bỏ thuốc dù ăn ít.
• Liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn về liều và cách dùng.
• Một số thuốc có thể cần tạm ngưng khi mất nước — nhưng phải do bác sĩ quyết định.

Đo thường xuyên hơn

• Theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Ghi lại kết quả và giờ đo.
• Ghi cả triệu chứng và lượng ăn uống.

Uống đủ nước

• Uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên.
• Nước lọc, nước cháo loãng, nước bù điện giải theo hướng dẫn.
• Mất nước làm tình trạng xấu nhanh.
• Theo dõi lượng nước tiểu và màu nước tiểu.

Cố ăn được gì đó

• Không bỏ hoàn toàn nguồn tinh bột khi đang dùng thuốc.
• Chia nhỏ nhiều lần.
• Chọn món dễ nuốt.

Ăn gì khi không ăn được cơm

• Cháo loãng, cháo đặc.
• Súp, canh có khoai hoặc bún.
• Sữa không đường hoặc sữa theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Sữa chua.
• Bánh mì mềm.
• Chuối, táo nghiền.
• Nước trái cây — lượng theo hướng dẫn, đặc biệt hữu ích khi đường huyết thấp.
• Trứng hấp, cá hấp nếu ăn được.

Mục tiêu lúc này là giữ ổn định và tránh mất nước — không phải ăn thật chuẩn.

Khi nôn hoặc tiêu chảy

• Uống từng ngụm rất nhỏ, thường xuyên.
• Chờ một lúc sau khi nôn rồi mới thử uống lại.
• Nếu không giữ được nước uống — đi khám ngay.
• Nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải rất nhanh.
• Đo đường huyết thường xuyên hơn.
• Liên hệ bác sĩ sớm.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Nôn nhiều, không giữ được nước uống.
• Tiêu chảy nhiều.
• Sốt cao kéo dài.
• Đường huyết rất cao dù đã dùng thuốc.
• Đường huyết rất thấp và không lên lại.
• Thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ.
• Đau bụng dữ dội.
• Lơ mơ, lú lẫn, buồn ngủ bất thường.
• Dấu hiệu mất nước — môi khô, mắt trũng, tiểu rất ít.
• Không ăn uống được quá một ngày.
• Có vết thương nhiễm trùng, sưng nóng đỏ.

Thuốc cảm cúm mua ngoài

• Hỏi dược sĩ trước khi mua.
• Một số siro ho và thuốc dạng bột chứa đường.
• Một số thành phần ảnh hưởng huyết áp và đường huyết.
• Nói rõ mình bị đái tháo đường và đang dùng thuốc gì.
• Không tự dùng kháng sinh.

Khi ăn kém kéo dài không do ốm cấp

• Nói với bác sĩ — có nhiều nguyên nhân xử lý được.
• Vấn đề răng miệng — răng đau, răng giả không vừa.
• Nuốt khó.
• Tác dụng của thuốc — buồn nôn, thay đổi vị giác.
• Vấn đề dạ dày ruột — có thể liên quan tới biến chứng thần kinh.
• Buồn chán, trầm cảm.
• Ở người cao tuổi, sụt cân và ăn kém luôn cần được đánh giá.

Nên có sẵn gì trong nhà cho ngày ốm

• Cháo gói hoặc gạo để nấu cháo nhanh.
• Sữa không đường hoặc loại bác sĩ đã dặn.
• Nước trái cây hộp nhỏ — vừa để xử trí hạ đường huyết vừa để bù khi không ăn được.
• Gói bù nước điện giải theo hướng dẫn của dược sĩ.
• Nhiệt kế.
• Que thử và kim chích dư ra — đang ốm không ai muốn ra hiệu thuốc.
• Tờ kế hoạch ngày ốm dán ở nơi dễ thấy.

Người nhà nên biết

• Biết chỗ dán tờ kế hoạch ngày ốm.
• Nhắc đo đường huyết và uống nước.
• Không tự quyết định bỏ thuốc thay người bệnh.
• Biết các dấu hiệu phải đi cấp cứu.
• Chuẩn bị sẵn cháo, sữa, nước trái cây trong nhà.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Khi ốm đường huyết thường tăng dù ăn ít — không tự bỏ thuốc, hãy liên hệ bác sĩ.
2. Nôn nhiều không giữ được nước là dấu hiệu đi khám ngay.
3. Chuẩn bị kế hoạch ngày ốm từ khi còn khoẻ và dán ở nơi dễ thấy.

Câu hỏi thường gặp