Chăm sóc bàn chân: việc quan trọng nhất mỗi ngày

Chăm sóc bàn chân là việc hằng ngày quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình sống chung với đái tháo đường.

Vì sao bàn chân dễ gặp vấn đề

• Tổn thương thần kinh làm giảm hoặc mất cảm giác — vết thương không gây đau nên không biết.
• Tuần hoàn kém — vết thương lâu lành.
• Dễ nhiễm trùng hơn.
• Da khô, nứt nẻ — tạo đường cho vi khuẩn vào.
• Biến dạng bàn chân làm một số điểm chịu tì đè nhiều.
• Một vết xước nhỏ không được phát hiện có thể tiến triển rất nhanh.

Kiểm tra hằng ngày

Mỗi tối, trước khi đi ngủ.

Nhìn kỹ

• Cả lòng bàn chân — dùng gương soi nếu khó nhìn.
• Kẽ các ngón chân — nơi hay bị ẩm và nấm.
• Gót chân — hay nứt nẻ.
• Móng chân — màu, hình dạng, có mọc quặp không.
• Mu bàn chân, cổ chân.

Tìm gì

• Vết xước, vết cắt, vết phồng.
• Vùng đỏ — dấu hiệu sớm của điểm tì đè.
• Nứt nẻ, khô nhiều.
• Chai chân, cục cứng.
• Sưng.
• Da đổi màu — tím, đen, tái.
• Nóng bất thường ở một vùng.
• Móng đổi màu, dày lên, có nấm.
• Có mùi lạ.

Nhờ người nhà kiểm tra giúp nếu khó nhìn, khó cúi, mắt kém.

Vệ sinh hằng ngày

• Rửa chân bằng nước ấm, không nóng — thử nước bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế, không thử bằng chân vì có thể mất cảm giác.
• Rửa nhẹ nhàng, không ngâm lâu.
• Lau khô kỹ, nhất là kẽ ngón chân.
• Bôi kem dưỡng ẩm lên mu và lòng bàn chân — nhưng không bôi vào kẽ ngón vì gây ẩm.
• Đi tất sạch, thay hằng ngày.
• Tất mềm, thấm mồ hôi, không chật ở cổ chân.
• Tất không có đường may cộm.

Cắt móng chân

• Cắt ngang, không cắt sâu vào khoé.
• Dũa nhẹ các góc sắc.
• Cắt sau khi tắm — móng mềm hơn.
• Ánh sáng đủ, nhìn rõ khi cắt.
• Nhờ người khác cắt nếu mắt kém hoặc khó với tới.
• Móng quặp, móng dày, móng nấm — nhờ nhân viên y tế xử lý, không tự cắt.

Chọn giày và tất

• Giày vừa chân, không chật, không rộng quá.
• Thử giày vào buổi chiều — chân hơi to hơn buổi sáng.
• Mũi giày rộng, không bó ngón.
• Đế êm, chống trượt.
• Kiểm tra bên trong giày trước khi đi — sỏi nhỏ, vật lạ, lớp lót bong.
• Giày mới thì đi ít một, tăng dần — kiểm tra chân sau mỗi lần.
• Không đi giày cao gót, giày mũi nhọn.
• Không đi dép kẹp ngón — dễ xước kẽ ngón.
• Có hai đôi đổi luân phiên để giày khô hẳn.

Những việc tuyệt đối tránh

• Không đi chân đất — kể cả trong nhà, kể cả ở bãi biển.
• Không ngâm chân nước nóng — nguy cơ bỏng vì mất cảm giác.
• Không dùng túi chườm nóng, lò sưởi sát chân.
• Không tự cắt chai chân, không dùng miếng dán tiêu chai — dễ tạo vết thương hở.
• Không tự chích vết phồng.
• Không dùng dao lam, đá mài mạnh.
• Không tự bôi thuốc không rõ nguồn gốc.
• Không làm móng ở nơi không bảo đảm vệ sinh.
• Không đi tất chật hoặc có chun siết.
• Không ngồi bắt chéo chân lâu.

Khi có vết thương nhỏ

• Rửa sạch nhẹ nhàng bằng nước sạch.
• Che bằng gạc sạch.
• Không tự bôi thuốc lạ, không đắp lá.
• Giảm tì đè lên vùng đó.
• Theo dõi hằng ngày.
• Đi khám nếu không đỡ trong vài ngày — hoặc đi khám ngay nếu có dấu hiệu nhiễm trùng.

Đi khám ngay nếu

• Vết thương không lành.
• Sưng nóng đỏ lan rộng.
• Chảy dịch, chảy mủ.
• Có mùi hôi.
• Da đổi màu tím hoặc đen.
• Sốt.
• Đau tăng, hoặc mất cảm giác đột ngột.
• Chân sưng, nóng, đỏ mà không có vết thương.
• Bàn chân biến dạng nhanh.
• Đau bắp chân khi đi lại, đỡ khi nghỉ.
• Chân lạnh, tái, không bắt được mạch.

Đây là những tình huống cần xử trí sớm — đừng chờ xem thêm vài hôm.

Khám bàn chân định kỳ

• Hỏi bác sĩ bao lâu cần khám bàn chân một lần.
• Bác sĩ sẽ kiểm tra cảm giác và mạch máu.
• Bỏ tất ra khi đi khám — nhiều người quên và bác sĩ không nhìn thấy chân.
• Chủ động đề nghị được khám bàn chân.
• Nói về mọi thay đổi bạn nhận thấy.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Kiểm tra bàn chân mỗi tối — cả lòng bàn chân và kẽ ngón, dùng gương nếu cần.
2. Không đi chân đất và không ngâm nước nóng — mất cảm giác nên dễ bỏng và dễ xước mà không biết.
3. Vết thương không lành hoặc sưng nóng đỏ là đi khám ngay, không chờ.

Câu hỏi thường gặp