Hạ đường huyết: nhận biết và xử trí

Hạ đường huyết là tình huống cần xử trí ngay. Người bệnh và cả người nhà đều nên biết cách.

Dấu hiệu sớm

• Run tay, run người.
• Vã mồ hôi lạnh.
• Tim đập nhanh, hồi hộp.
• Đói cồn cào.
• Chóng mặt, hoa mắt.
• Da tái nhợt.
• Tê quanh môi, đầu lưỡi.
• Lo lắng, bồn chồn.
• Cáu gắt bất thường — người nhà thường nhận ra trước.
• Khó tập trung, nói khó.
• Nhìn mờ.
• Mệt lả đột ngột.

Dấu hiệu nặng — cần cấp cứu

• Lú lẫn, nói lảm nhảm, hành vi bất thường.
• Không tỉnh táo, gọi không đáp.
• Co giật.
• Mất ý thức.
• Không nuốt được.

Xử trí khi người bệnh còn tỉnh và nuốt được

1. Dừng mọi việc đang làm ngay — đang lái xe thì tấp vào lề an toàn.
2. Cho dùng đồ ngọt hấp thu nhanh — nước đường, nước ngọt có đường, nước trái cây, viên đường, mật ong.
3. Ngồi hoặc nằm nghỉ.
4. Chờ một lúc rồi đo lại nếu có máy.
5. Nếu chưa đỡ — dùng thêm lần nữa.
6. Khi đã ổn, ăn thêm bữa nhẹ có tinh bột — bánh mì, cháo, cơm — để tránh tụt lại.
7. Báo cho bác sĩ ở lần tái khám gần nhất, nhất là nếu hay bị.

Lưu ý quan trọng

• Không dùng đồ uống không đường — loại dành cho người ăn kiêng không có tác dụng.
• Sô cô la và bánh ngọt nhiều mỡ không phải lựa chọn tốt cho tình huống này vì hấp thu chậm hơn.
• Không nhịn cho "đường xuống thêm" — đây là tình huống cần xử trí ngay.

Khi người bệnh lú lẫn hoặc bất tỉnh

• Gọi cấp cứu ngay.
• Tuyệt đối không đổ nước, không đút thức ăn vào miệng — nguy cơ sặc vào phổi rất nguy hiểm.
• Đặt nằm nghiêng an toàn.
• Nới lỏng quần áo.
• Ở lại bên cạnh cho tới khi có nhân viên y tế.
• Nói với nhân viên y tế rằng người này bị đái tháo đường và đang dùng thuốc gì.
• Nếu bác sĩ đã kê thuốc tiêm xử trí cấp và người nhà đã được hướng dẫn — dùng theo đúng hướng dẫn đó.

Nguyên nhân thường gặp

• Bỏ bữa hoặc ăn muộn hơn bình thường.
• Ăn ít hơn thường ngày.
• Vận động nhiều hơn bình thường mà không điều chỉnh.
• Uống rượu bia — đặc biệt khi bụng đói, và tác dụng có thể đến muộn nhiều giờ sau.
• Dùng thuốc không đúng thời điểm so với bữa ăn.
• Nôn, tiêu chảy.
• Thay đổi thuốc gần đây.
• Bệnh thận, bệnh gan làm thay đổi cách cơ thể xử lý thuốc.

Phòng ngừa

• Không bỏ bữa, ăn đúng giờ.
• Luôn mang theo đồ xử trí — viên đường, kẹo, hộp nước trái cây nhỏ — trong túi, trong xe, ở chỗ làm.
• Ăn nhẹ trước khi vận động nhiều.
• Không uống rượu khi bụng đói.
• Đo trước khi lái xe nếu bác sĩ đã dặn.
• Dùng thuốc đúng thời điểm bác sĩ hướng dẫn.
• Đo thêm khi thay đổi thói quen — đi du lịch, đổi giờ làm, tập nhiều hơn.
• Nói với bác sĩ nếu hay bị hạ đường huyết — có thể cần điều chỉnh phác đồ.

Hạ đường huyết ban đêm

• Nguy hiểm vì đang ngủ nên không nhận ra.
• Dấu hiệu gợi ý: đổ mồ hôi ướt gối, gặp ác mộng, ngủ dậy đau đầu, mệt bất thường.
• Báo với bác sĩ nếu có những dấu hiệu này.
• Không bỏ bữa tối.
• Cẩn thận với rượu buổi tối.
• Người sống một mình — nên bàn với bác sĩ về cách phòng ngừa phù hợp.

Khi không còn cảm nhận được cơn hạ

Một số người sau nhiều năm mất khả năng cảm nhận dấu hiệu sớm — cơn hạ đến mà không có báo hiệu.

• Đây là tình trạng nguy hiểm cần báo bác sĩ.
• Có thể cần điều chỉnh mục tiêu đường huyết nới hơn.
• Cần đo thường xuyên hơn.
• Người nhà cần biết cách xử trí.
• Cân nhắc kỹ về việc lái xe — hỏi bác sĩ.

Người nhà nên biết

• Nhận ra dấu hiệu — nhất là cáu gắt và lú lẫn bất thường.
• Biết chỗ để đồ xử trí trong nhà.
• Biết không được đổ gì vào miệng khi người bệnh không tỉnh.
• Biết số điện thoại cấp cứu.
• Nếu bác sĩ đã kê thuốc tiêm cấp cứu — học cách dùng.
• Người bệnh nên mang thẻ hoặc vòng ghi thông tin bệnh khi ra ngoài.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Còn tỉnh và nuốt được thì cho đồ ngọt hấp thu nhanh ngay, rồi ăn thêm bữa nhẹ có tinh bột.
2. Lú lẫn hay bất tỉnh thì gọi cấp cứu và tuyệt đối không đổ gì vào miệng.
3. Luôn mang theo đồ xử trí và báo bác sĩ nếu hay bị hạ đường huyết.

Câu hỏi thường gặp