Insulin và bữa ăn: thời điểm rất quan trọng

Với insulin, thời điểm tiêm so với bữa ăn quan trọng không kém liều lượng.

Mỗi loại insulin có đặc điểm riêng — hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ cho loại của bạn.

Vì sao thời điểm quan trọng

• Insulin bắt đầu có tác dụng sau một khoảng thời gian nhất định kể từ khi tiêm.
• Mục tiêu là tác dụng của insulin trùng với lúc thức ăn được hấp thu.
• Tiêm quá sớm so với bữa ăn — nguy cơ hạ đường huyết.
• Tiêm quá muộn — đường huyết sau ăn lên cao.

Nguyên tắc chung

• Hỏi bác sĩ thời điểm chính xác cho loại insulin của mình — trước ăn bao lâu, hay ngay khi ăn.
• Ghi lại và dán ở nơi dễ thấy.
• Giữ giờ ăn đều đặn — giúp việc kiểm soát dễ hơn nhiều.
• Không tiêm trước khi chắc chắn có thức ăn.

Các tình huống thường gặp

Đã tiêm mà bữa ăn bị hoãn

• Đây là tình huống nguy hiểm.
• Ăn ngay thứ gì đó có tinh bột — bánh mì, bánh quy, trái cây.
• Đo đường huyết.
• Theo dõi sát dấu hiệu hạ đường huyết.
• Hỏi bác sĩ trước để biết cách xử lý cho loại insulin của mình.
• Luôn mang đồ ăn nhẹ theo người — phòng tình huống này.

Ăn ngoài, đi ăn cỗ

• Chờ tới khi thức ăn đã được mang ra rồi mới tiêm — thời gian chờ ở quán khó đoán.
• Ở tiệc — chờ tới khi sắp ăn thật sự.
• Mang theo bút tiêm và đồ xử trí hạ đường huyết.
• Có thể tiêm ở chỗ riêng nếu muốn.
• Không quên tiêm vì mải vui.

Ăn ít hơn dự định

• Nói với bác sĩ trước về cách xử lý.
• Đo đường huyết.
• Có thể cần ăn thêm gì đó có tinh bột.
• Theo dõi sát.

Bỏ bữa

• Không tự bỏ bữa khi đang dùng insulin mà chưa hỏi bác sĩ.
• Hỏi trước cách xử lý nếu vì lý do nào đó phải bỏ bữa.
• Không tự bỏ mũi tiêm — cách xử lý khác nhau tuỳ loại insulin.

Ăn muộn hơn thường lệ

• Dời thời điểm tiêm tương ứng theo hướng dẫn.
• Ăn nhẹ nếu khoảng cách quá xa bữa trước.
• Đo đường huyết để biết tình trạng.

Vận động và insulin

• Vận động làm tăng nguy cơ hạ đường huyết — có thể kéo dài nhiều giờ sau đó.
• Đo đường huyết trước khi vận động.
• Luôn mang đồ xử trí theo người.
• Ăn nhẹ trước nếu vận động nhiều hoặc kéo dài.
• Hỏi bác sĩ về cách điều chỉnh khi tập đều đặn.
• Tiêm vào vùng không vận động nhiều — ví dụ không tiêm đùi rồi chạy bộ.
• Đo lại sau khi tập, kể cả trước khi ngủ.
• Cẩn thận với hạ đường huyết ban đêm sau ngày vận động nhiều.

Ban đêm

• Không bỏ bữa tối.
• Nếu bác sĩ dặn ăn nhẹ trước khi ngủ thì làm theo.
• Cẩn thận với rượu buổi tối — nguy cơ hạ đường huyết muộn.
• Dấu hiệu hạ đường huyết ban đêm: đổ mồ hôi ướt gối, ác mộng, ngủ dậy đau đầu, mệt bất thường.
• Báo bác sĩ nếu có các dấu hiệu này.
• Người sống một mình — bàn với bác sĩ về cách phòng ngừa.

Khi lịch sinh hoạt thay đổi

• Đi du lịch, làm ca đêm, đổi giờ làm — nói với bác sĩ trước.
• Đổi múi giờ cần hướng dẫn cụ thể.
• Tháng ăn chay, ăn kiêng theo tôn giáo — bàn với bác sĩ trước.
• Đo nhiều hơn trong giai đoạn thay đổi.

Ghi sổ để tìm quy luật

Với insulin, sổ theo dõi có giá trị đặc biệt lớn.

• Ghi giờ tiêm và giờ ăn — khoảng cách giữa hai việc này là thông tin quan trọng nhất.
• Ghi bữa ăn có gì, khoảng bao nhiêu.
• Ghi vận động — làm gì, bao lâu, vào lúc nào.
• Ghi vị trí tiêm — giúp phát hiện vùng nào hấp thu kém.
• Ghi mọi cơn hạ đường huyết — giờ, triệu chứng, đã làm gì.
• Mang sổ đi tái khám — đây là căn cứ để bác sĩ điều chỉnh.

Những việc luôn nên làm

• Mang đồ xử trí hạ đường huyết mọi lúc.
• Mang theo đồ ăn nhẹ khi ra ngoài.
• Đeo thẻ hoặc vòng ghi thông tin bệnh.
• Cho người đi cùng biết mình dùng insulin.
• Ghi sổ — giờ tiêm, bữa ăn, đường huyết, vận động.
• Mang sổ đi tái khám.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Không tiêm trước khi chắc chắn có thức ăn — ở quán thì chờ món ra rồi mới tiêm.
2. Vận động làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nhiều giờ sau đó — đo cả trước khi ngủ.
3. Luôn mang đồ xử trí hạ đường huyết và đồ ăn nhẹ theo người.

Câu hỏi thường gặp