Kỹ thuật tiêm: làm sao cho đúng và ít đau

Kỹ thuật tiêm ảnh hưởng trực tiếp tới việc kiểm soát đường huyết. Tiêm sai cách có thể làm insulin hấp thu thất thường.

Bài này là thông tin chung — hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của nhân viên y tế cho loại insulin của bạn.

Các vị trí tiêm

• Vùng bụng — quanh rốn nhưng cách rốn một khoảng.
• Mặt ngoài đùi.
• Mặt ngoài cánh tay.
• Vùng mông trên ngoài.

Lưu ý

• Tốc độ hấp thu khác nhau giữa các vùng.
• Bác sĩ sẽ hướng dẫn vùng phù hợp cho từng loại insulin và từng thời điểm tiêm.
• Nên dùng cùng một vùng cho cùng một thời điểm trong ngày — để hấp thu ổn định hơn.
• Vận động vùng vừa tiêm có thể làm hấp thu nhanh hơn — ví dụ tiêm đùi rồi đi bộ nhiều.

Đổi chỗ tiêm — việc quan trọng nhất

Vì sao cần đổi

• Tiêm mãi một chỗ làm mô dưới da thay đổi — tạo cục cứng hoặc vùng lõm.
• Insulin hấp thu ở vùng đó trở nên thất thường — lúc nhiều lúc ít.
• Đây là nguyên nhân phổ biến khiến đường huyết dao động không rõ lý do.
• Vùng đó cũng ít cảm giác hơn nên người bệnh hay tiêm vào đó — thành vòng luẩn quẩn.

Cách đổi

• Trong cùng một vùng, đổi điểm tiêm mỗi lần — cách điểm cũ một khoảng.
• Chia vùng thành các phần và xoay vòng theo thứ tự.
• Ghi nhớ hoặc đánh dấu để không lặp lại chỗ cũ.
• Sờ kiểm tra các vùng tiêm thường xuyên — tìm cục cứng, vùng lõm.
• Không tiêm vào chỗ có cục cứng, lõm, bầm tím, sẹo, nốt ruồi, vết thương.
• Nếu phát hiện cục cứng — ngừng tiêm vùng đó và báo bác sĩ.

Các bước tiêm

1. Rửa tay sạch.
2. Kiểm tra insulin — đúng loại, còn hạn, không đổi màu, không vẩn cặn bất thường.
3. Với loại cần lắc đều — lăn nhẹ giữa hai lòng bàn tay theo hướng dẫn, không lắc mạnh.
4. Lắp kim mới.
5. Đuổi khí theo hướng dẫn — kiểm tra thấy insulin ra ở đầu kim.
6. Chọn vị trí tiêm mới.
7. Sát khuẩn da nếu được hướng dẫn — đợi khô hoàn toàn.
8. Véo da lên nếu được hướng dẫn — tuỳ độ dài kim và thể trạng.
9. Đâm kim dứt khoát theo góc được hướng dẫn.
10. Bơm thuốc từ từ.
11. Giữ kim trong da một khoảng thời gian theo hướng dẫn trước khi rút — để thuốc không trào ra.
12. Rút kim thẳng.
13. Không xoa bóp chỗ tiêm.
14. Tháo kim ra khỏi bút và bỏ vào hộp cứng.

Cách giảm đau

• Dùng kim mới mỗi lần — kim cũ cùn và biến dạng nên đau hơn nhiều.
• Để insulin về nhiệt độ phòng trước khi tiêm — insulin lạnh gây đau hơn.
• Đợi cồn khô hẳn nếu có sát khuẩn — cồn ướt gây xót.
• Đâm kim dứt khoát, không ấn từ từ.
• Thả lỏng cơ vùng tiêm.
• Không tiêm vào chân lông, nốt ruồi, vết bầm, cục cứng.
• Bơm thuốc từ từ, không quá nhanh.
• Dùng kim ngắn nhất mà bác sĩ cho phép.

Về kim tiêm

• Dùng một lần rồi bỏ.
• Kim dùng lại: cùn, biến dạng đầu kim, đau hơn, dễ tổn thương mô, tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Tháo kim ra khỏi bút ngay sau khi tiêm — để nguyên kim làm insulin rò rỉ hoặc không khí lọt vào.
• Không dùng chung kim hay bút với ai, kể cả người nhà.
• Bỏ kim vào hộp cứng có nắp — chai nhựa dày cũng được.
• Hỏi cơ sở y tế về cách xử lý vật sắc nhọn.

Các lỗi thường gặp

Khi nào cần báo bác sĩ

• Có cục cứng hoặc vùng lõm ở chỗ tiêm.
• Chỗ tiêm sưng nóng đỏ, đau nhiều, chảy dịch.
• Hay bị bầm tím.
• Insulin hay rò ra sau khi tiêm.
• Đường huyết dao động không giải thích được.
• Không tự tiêm được — tay run, mắt kém.
• Không chắc mình làm đúng — đề nghị được hướng dẫn lại.

Nếu khó tự tiêm

• Nhờ người nhà học cách tiêm giúp.
• Hỏi bác sĩ về loại bút dễ thao tác hơn — có loại nút bấm nhẹ, số to dễ đọc.
• Có dụng cụ hỗ trợ cho người tay run hoặc mắt kém — hỏi dược sĩ.
• Đừng bỏ mũi tiêm vì khó — nói ra để được hỗ trợ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đổi chỗ tiêm mỗi lần — tiêm mãi một chỗ làm insulin hấp thu thất thường.
2. Kim mới mỗi lần và tháo kim khỏi bút ngay sau tiêm.
3. Sờ kiểm tra vùng tiêm thường xuyên — có cục cứng thì ngừng tiêm vùng đó và báo bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp