Căng thẳng và tinh thần: phần ít được nói tới

Sống chung với một bệnh mạn tính là việc mệt mỏi — và điều này hiếm khi được nói tới.

Căng thẳng ảnh hưởng đường huyết

Trực tiếp

Cơ thể phản ứng với căng thẳng bằng cách làm tăng đường huyết. Đây là phản ứng sinh học bình thường.

Gián tiếp

• Ăn uống thay đổi — ăn nhiều hơn hoặc ăn kém đi.
• Thèm đồ ngọt, đồ béo.
• Bỏ bữa, ăn không đúng giờ.
• Ngủ kém.
• Quên thuốc, bỏ đo đường huyết.
• Ít vận động hơn.
• Uống rượu bia nhiều hơn.

Mệt mỏi vì phải quản lý bệnh

Đây là hiện tượng rất phổ biến.

Biểu hiện

• Chán không muốn đo đường huyết nữa.
• Bỏ ghi sổ.
• Quên hoặc cố tình bỏ thuốc.
• Ăn uống buông xuôi.
• Né tránh đi tái khám.
• Cảm giác "cố cũng chẳng để làm gì".
• Bực bội mỗi khi nhìn con số.
• Cảm thấy bệnh chiếm hết cuộc sống.

Nên làm gì

• Nhận ra đây là chuyện bình thường — không phải bạn yếu đuối.
• Nói với bác sĩ — có thể đơn giản hoá cách quản lý.
• Đặt mục tiêu nhỏ hơn trong giai đoạn mệt mỏi.
• Chọn một việc quan trọng nhất để giữ — thường là uống thuốc đều.
• Cho phép mình nghỉ bớt phần ghi chép nếu nó quá nặng nề.
• Nói chuyện với người hiểu.
• Đừng bỏ hẳn — giảm bớt thì được, bỏ hẳn thì không.

Cảm giác tội lỗi và tự trách

• Nhiều người tự trách vì đã "gây ra" bệnh cho mình.
• Nhiều yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát — di truyền, tuổi, các yếu tố khác.
• Con số đường huyết không phải điểm số đánh giá bạn.
• Con số cao là dữ liệu để điều chỉnh, không phải bằng chứng bạn thất bại.
• Cảm giác tội lỗi thường dẫn tới né tránh — giấu con số, bỏ tái khám.
• Đừng để người khác đổ lỗi cho bạn.

Khi người khác nói những câu gây tổn thương

• "Tại ăn nhiều đồ ngọt quá."
• "Sao không chịu kiêng."
• "Bác kia uống cái này khỏi rồi đấy."
• "Tiêm insulin là nặng lắm rồi."

Cách phản ứng

• Không cần giải thích hay tranh cãi.
• "Em đang theo hướng dẫn của bác sĩ" — đủ rồi.
• Chuyển hướng câu chuyện.
• Hạn chế nói về bệnh với người hay phán xét.
• Tìm người thực sự biết lắng nghe.

Giảm căng thẳng

• Vận động — một trong những cách hiệu quả nhất, lại tốt cho đường huyết.
• Thở chậm và sâu vài phút.
• Ngủ đủ.
• Ra ngoài trời, tiếp xúc ánh sáng tự nhiên.
• Nói chuyện với người tin cậy.
• Dành thời gian cho việc mình thích.
• Giảm thời gian đọc tin tiêu cực trên mạng.
• Đơn giản hoá những việc làm được — bớt ôm đồm.

Giữ động lực lâu dài

• Đặt mục tiêu hành vi thay vì mục tiêu con số — "đi bộ bốn buổi tuần này" nằm trong tầm kiểm soát, còn con số thì không hoàn toàn.
• Ghi nhận những việc mình làm được, không chỉ nhìn vào kết quả chưa đạt.
• Chú ý cả những thay đổi không đo được — ngủ ngon hơn, đỡ mệt, leo cầu thang dễ hơn.
• Đừng so sánh với người khác — mỗi người có hoàn cảnh và thể trạng riêng.
• Chấp nhận sẽ có giai đoạn tệ hơn — điều quan trọng là quay lại được.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

• Buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi việc.
• Lo âu nhiều, ảnh hưởng sinh hoạt.
• Mất ngủ kéo dài.
• Bỏ bê điều trị trong thời gian dài.
• Né tránh mọi thứ liên quan tới bệnh.
• Ăn uống mất kiểm soát hoặc nhịn ăn cực đoan.
• Uống rượu nhiều hơn để giải toả.
• Không muốn gặp ai, thu mình lại.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân — cần hỗ trợ ngay lập tức.

Trầm cảm và lo âu gặp nhiều hơn ở người mắc bệnh mạn tính — và đều có cách điều trị. Nói với bác sĩ không phải dấu hiệu yếu đuối.

Nói với bác sĩ về phần này

• Bác sĩ cần biết bạn đang mệt mỏi — để điều chỉnh cho phù hợp.
• Nói thật nếu không tuân thủ được — thông tin sai dẫn tới điều chỉnh sai.
• Hỏi về cách đơn giản hoá điều trị.
• Hỏi có nhóm hỗ trợ người bệnh nào không.
• Nói nếu chi phí đang là gánh nặng.

Vai trò của người nhà

• Lắng nghe mà không phán xét.
• Không nhắc nhở liên tục về ăn uống.
• Cùng tham gia thay đổi thói quen.
• Ghi nhận nỗ lực, không chỉ nhìn kết quả.
• Để ý dấu hiệu buồn chán kéo dài.
• Đi cùng khi tái khám nếu họ muốn.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Mệt mỏi vì phải quản lý bệnh mỗi ngày là chuyện phổ biến — nói với bác sĩ để đơn giản hoá.
2. Con số đường huyết là dữ liệu, không phải điểm số đánh giá bạn.
3. Buồn chán kéo dài và mất hứng thú là vấn đề có cách điều trị — đừng cố chịu đựng.

Câu hỏi thường gặp