Vận động an toàn khi bị đái tháo đường

Vận động là một trong những việc có lợi nhất mà người đái tháo đường làm được. Nhưng cần biết vài nguyên tắc an toàn.

Lợi ích

• Giúp cơ thể sử dụng đường tốt hơn.
• Hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
• Tốt cho tim mạch và huyết áp — nguy cơ lớn nhất của người đái tháo đường.
• Cải thiện mỡ máu.
• Giúp giữ cân nặng.
• Giữ cơ và xương.
• Giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ.
• Tăng sức bền cho việc hằng ngày.

Hỏi bác sĩ trước

Đặc biệt cần hỏi nếu:

• Lâu nay ít vận động.
• Có bệnh tim mạch, tăng huyết áp.
• Đã có biến chứng mắt — một số hoạt động cần tránh.
• Đã có biến chứng thần kinh hoặc mất cảm giác bàn chân.
• Có bệnh thận.
• Có vấn đề khớp.
• Dùng insulin hoặc thuốc dễ gây hạ đường huyết.
• Đường huyết đang khó kiểm soát.

Nên hỏi gì

• "Tôi tập được ở mức nào?"
• "Có hoạt động nào tôi nên tránh không?"
• "Tôi có cần đo đường huyết trước khi tập không?"
• "Có cần điều chỉnh thuốc hay bữa ăn khi tập không?"
• "Dấu hiệu nào thì tôi phải dừng lại?"

Chuẩn bị trước mỗi buổi

• Đo đường huyết nếu được hướng dẫn.
• Không tập khi đường huyết đang thấp — ăn nhẹ trước và chờ ổn.
• Không tập nặng khi đường huyết đang rất cao hoặc khi đang ốm.
• Luôn mang đồ xử trí hạ đường huyết theo người.
• Uống nước trước, trong và sau.
• Kiểm tra giày — bên trong có vật lạ không.
• Đi tất mềm, thấm mồ hôi.
• Khởi động vài phút.

Về giày và bàn chân

• Giày vừa chân, đế êm, mũi rộng.
• Không đi giày mới đi tập ngay — đi quen dần.
• Không đi chân đất.
• Không đi dép kẹp ngón.
• Kiểm tra bàn chân sau mỗi buổi tập — tìm vết đỏ, vết phồng, vết xước.
• Người mất cảm giác bàn chân cần đặc biệt cẩn thận — hỏi bác sĩ về hoạt động phù hợp.

Nên tập gì

Vận động tim mạch

• Đi bộ — dễ nhất, an toàn nhất, không cần dụng cụ.
• Đạp xe.
• Bơi — nhẹ với khớp, nhưng cần kiểm tra bàn chân kỹ sau khi bơi.
• Thể dục nhịp điệu nhẹ.
• Làm vườn, việc nhà nặng.

Tập kháng lực

• Giúp giữ cơ — cơ nhiều thì xử lý đường tốt hơn.
• Bài dùng trọng lượng cơ thể, dây kháng lực, tạ nhẹ.
• Hai tới ba buổi mỗi tuần, có ngày nghỉ giữa các buổi.
• Không nín thở khi gắng sức — quan trọng với người tăng huyết áp và có biến chứng mắt.
• Hỏi bác sĩ nếu đã có biến chứng mắt — một số bài cần tránh.

Vận động hằng ngày

• Đi bộ sau bữa ăn — có lợi rõ cho đường huyết sau ăn.
• Đi cầu thang bộ.
• Đứng dậy đi lại mỗi giờ khi ngồi lâu.
• Đi chợ bằng chân.

Bắt đầu và tăng dần

• Bắt đầu nhỏ — mười phút mỗi ngày cũng được.
• Tăng dần, không tăng thời lượng và cường độ cùng lúc.
• Đều đặn quan trọng hơn cường độ.
• Chia nhỏ trong ngày cũng có lợi.
• Chọn hoạt động mình thích — mới duy trì được.

Dấu hiệu cần dừng ngay

• Đau, tức ngực.
• Khó thở bất thường.
• Chóng mặt, choáng, gần ngất.
• Tim đập rất nhanh hoặc không đều.
• Dấu hiệu hạ đường huyết — run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào.
• Nhìn mờ đột ngột.
• Đau nhói ở khớp.
• Buồn nôn, mệt lả.
• Đau bắp chân khi đi, đỡ khi nghỉ.

Dừng lại, xử trí, và báo bác sĩ nếu tái diễn.

Sau khi tập

• Giảm cường độ dần thay vì dừng đột ngột.
• Đo đường huyết nếu được hướng dẫn.
• Uống nước.
• Kiểm tra bàn chân.
• Chú ý nguy cơ hạ đường huyết muộn — có thể xảy ra nhiều giờ sau, kể cả về đêm.
• Đo trước khi ngủ vào ngày tập nhiều.
• Ăn bữa nhẹ nếu bác sĩ dặn.

Khi trời quá nóng hoặc quá lạnh

• Tránh tập giữa trưa nắng gắt — chọn sáng sớm hoặc chiều muộn.
• Trời nóng làm mất nước nhanh và có thể ảnh hưởng đường huyết — uống nhiều hơn.
• Nóng cũng làm insulin hấp thu nhanh hơn — chú ý nguy cơ hạ đường huyết.
• Trời lạnh thì khởi động kỹ hơn, mặc nhiều lớp mỏng.
• Giữ ấm bàn chân nhưng không dùng túi chườm nóng.
• Ngày thời tiết quá khắc nghiệt — tập trong nhà, đừng bỏ hẳn.

Ghi lại để tìm quy luật

• Ghi loại hoạt động, thời lượng, thời điểm.
• Ghi đường huyết trước và sau.
• So sánh ngày có tập và ngày không tập.
• Mang đi tái khám — giúp bác sĩ điều chỉnh phù hợp.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Luôn mang đồ xử trí hạ đường huyết khi tập và không tập khi đường huyết đang thấp.
2. Kiểm tra bàn chân sau mỗi buổi tập.
3. Nguy cơ hạ đường huyết kéo dài nhiều giờ sau khi tập — đo cả trước khi ngủ.

Câu hỏi thường gặp